تدوین و اعتبارسنجی بسته آموزشی سرمایه روان‌شناختی زوجین و بررسی اثربخشی آن بر سازگاری زناشویی و تاب‌آوری رابطه‌ای

چکیده

هدف پژوهش حاضر تدوین و اعتبارسنجی بسته آموزشی سرمایه روان‌شناختی زوجین و بررسی اثربخشی آن بر سازگاری زناشویی و تاب‌آوری رابطه‌ای بود. سرمایه روان‌شناختی شامل مؤلفه‌هایی مانند امید، خودکارآمدی، تاب‌آوری و خوش‌بینی است و می‌تواند نقش مهمی در نحوه مواجهه زوجین با فشارهای زندگی مشترک، تعارض‌های ارتباطی و بحران‌های خانوادگی داشته باشد. در روابط زناشویی، زوجینی که از سرمایه روان‌شناختی بالاتری برخوردارند، معمولاً در برابر ناکامی‌ها انعطاف‌پذیرتر عمل می‌کنند، توان بیشتری برای حل مسئله دارند، آینده رابطه را مثبت‌تر ارزیابی می‌کنند و در شرایط دشوار به جای کناره‌گیری یا سرزنش، به دنبال راه‌حل‌های سازنده می‌روند. با وجود اهمیت این سازه، بسته‌های آموزشی اختصاصی که مؤلفه‌های سرمایه روان‌شناختی را در بافت رابطه زوجی سازمان‌دهی کنند، کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. این پژوهش با رویکرد آمیخته انجام شد. در بخش کیفی، ابتدا مؤلفه‌های بسته آموزشی از طریق مرور منابع علمی و مصاحبه با متخصصان مشاوره خانواده، روان‌شناسی مثبت‌گرا و زوج‌درمانی استخراج شد. سپس محتوای جلسات، اهداف آموزشی، تمرین‌های خانگی و راهبردهای اجرایی تدوین و توسط خبرگان اعتبارسنجی شد. در بخش کمی، اثربخشی بسته آموزشی با روش نیمه‌آزمایشی و طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون با گروه کنترل بررسی شد. شرکت‌کنندگان شامل زوج‌های متقاضی ارتقای کیفیت رابطه بودند که به‌صورت هدفمند انتخاب و در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. گروه آزمایش طی جلسات آموزشی منظم، محتوای بسته سرمایه روان‌شناختی را دریافت کرد. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس سازگاری زناشویی و پرسشنامه تاب‌آوری رابطه‌ای بود. یافته‌ها نشان داد بسته آموزشی تدوین‌شده از اعتبار محتوایی مطلوبی برخوردار است و اجرای آن موجب افزایش معنادار سازگاری زناشویی و تاب‌آوری رابطه‌ای در گروه آزمایش شد. نتایج نشان می‌دهد آموزش سرمایه روان‌شناختی می‌تواند به‌عنوان رویکردی پیشگیرانه و توانمندساز در مراکز مشاوره زوجین مورد استفاده قرار گیرد.