تحلیل تماتیک تجربه زیسته زنان از فرسایش هویت فردی پس از ازدواج - شمس‌ مریم; رستمی‌مهر کیوان (سنجش، ارزیابی و مداخلات زوج‌درمانی)
هدف پژوهش حاضر تبیین تجربه زیسته زنان متأهل از فرسایش هویت فردی پس از ازدواج و شناسایی الگوهای روانی، ارتباطی و فرهنگی مؤثر در این تجربه بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل تماتیک انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۸ زن متأهل ساکن شهر تهران بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت معیارهای ورود شامل حداقل سه سال سابقه ازدواج، تجربه احساس کاهش فردیت پس از ازدواج، توانایی بیان تجربه زیسته و رضایت آگاهانه انتخاب شدند. داده‌ها فقط از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری شد و فرایند نمونه‌گیری تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. مدت مصاحبه‌ها بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه بود. همه مصاحبه‌ها ضبط، واژه‌به‌واژه پیاده‌سازی و در نرم‌افزار NVivo کدگذاری شدند. تحلیل داده‌ها بر اساس مراحل شش‌گانه Braun و Clarke انجام گرفت و برای افزایش اعتبارپذیری، از بازبینی مشارکت‌کنندگان، بازبینی همتای پژوهشی، درگیری طولانی با داده‌ها و ثبت مسیر تصمیم‌گیری تحلیلی استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج ۱۲۷ کد اولیه، ۱۸ زیرمضمون و پنج مضمون اصلی منجر شد: «حل‌شدن تدریجی خود در نقش همسری»، «تعلیق خواسته‌ها و آرزوهای شخصی»، «نظارت هنجاری خانواده و فرهنگ بر زن متأهل»، «کاهش عاملیت در تصمیم‌گیری‌های فردی و زناشویی» و «تلاش برای بازیابی خودِ گمشده». مشارکت‌کنندگان فرسایش هویت را نه به‌عنوان یک رخداد ناگهانی، بلکه به‌مثابه فرایندی تدریجی توصیف کردند که از طریق اولویت‌یافتن دائمی نقش همسری، فشار برای سازگاری، محدودشدن روابط اجتماعی، حذف برنامه‌های فردی و احساس نادیده‌گرفته‌شدن صدای شخصی شکل می‌گیرد. نتایج نشان داد فرسایش هویت فردی پس از ازدواج محصول تعامل میان انتظارات نقش جنسیتی، الگوهای نابرابر قدرت، بار عاطفی و ذهنی رابطه و ضعف گفت‌وگوی زوجی درباره مرزهای فردیت است. بنابراین، مداخلات زوج‌درمانی باید علاوه بر تعارضات آشکار، به بازسازی عاملیت، مرزبندی سالم، مذاکره نقش‌ها و تقویت هویت فردی زنان در بستر رابطه زناشویی توجه کنند.