واکاوی تجربه زیسته زوج‌های دارای فاصله سنی زیاد از بازتعریف نقش‌های قدرت - رضوی نرگس (سنجش، ارزیابی و مداخلات زوج‌درمانی)
هدف پژوهش حاضر واکاوی تجربه زیسته زوج‌های دارای فاصله سنی زیاد از فرایند بازتعریف نقش‌های قدرت در زندگی زناشویی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 24 نفر، معادل 12 زوج دارای فاصله سنی حداقل 10 سال، ساکن شهر تهران بودند که به‌صورت هدفمند و با رعایت معیارهای ورود انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری شد و فرایند مصاحبه تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ اشباع اولیه در مصاحبه بیستم حاصل شد و چهار مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت مفهومی انجام گرفت. مدت مصاحبه‌ها بین 45 تا 80 دقیقه بود. همه مصاحبه‌ها با رضایت آگاهانه مشارکت‌کنندگان ضبط، پیاده‌سازی و در نرم‌افزار NVivo تحلیل شد. تحلیل داده‌ها بر اساس تحلیل مضمون و با تأکید بر استخراج معانی تجربه‌شده، کدگذاری اولیه، شکل‌دهی مضامین فرعی و سازمان‌دهی مقوله‌های اصلی انجام گرفت. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، درگیری طولانی‌مدت با داده‌ها، بازبینی همکار پژوهشی و ثبت مسیر تحلیل استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: «قدرت مبتنی بر سن و تجربه زیسته»، «چانه‌زنی بر سر تصمیم‌گیری‌های خانوادگی»، «مرزبندی در برابر قضاوت خانواده و جامعه» و «گذار از سلطه پنهان به شراکت مذاکره‌شده». یافته‌ها نشان داد که فاصله سنی زیاد در ابتدای رابطه اغلب به‌صورت سرمایه نمادین، تجربه بیشتر، توان اقتصادی یا مرجعیت تصمیم‌گیری بازنمایی می‌شود، اما در ادامه زندگی مشترک، زوج‌ها ناچار به بازتعریف این الگوها در قالب گفت‌وگو، توافق، مرزبندی و بازتوزیع اختیار می‌شوند. تجربه زیسته زوج‌های دارای فاصله سنی زیاد نشان می‌دهد که فاصله سنی به‌خودی‌خود تعیین‌کننده کیفیت رابطه نیست، بلکه چگونگی معناگذاری زوج‌ها به سن، قدرت، تجربه، جنسیت، منابع اقتصادی و انتظارات خانوادگی، مسیر رابطه را شکل می‌دهد. بازتعریف نقش‌های قدرت زمانی به سازگاری زناشویی کمک می‌کند که زوج‌ها از الگوهای سلسله‌مراتبی و مراقبت‌گرانه یک‌طرفه عبور کرده و به سمت اثرگذاری متقابل، مسئولیت‌پذیری مشترک و گفت‌وگوی برابر حرکت کنند.