تحلیل کیفی تجربه زوج‌ها از هم‌وابستگی مرضی و پیامدهای آن بر سلامت روان - شریفی‌نژاد ریحانه (سنجش، ارزیابی و مداخلات زوج‌درمانی)
هدف پژوهش حاضر واکاوی تجربه زیسته زوج‌های تهرانی از هم‌وابستگی مرضی و تبیین پیامدهای آن بر سلامت روان فردی و رابطه‌ای بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۲ نفر از زوج‌های ساکن تهران بودند که به شیوه نمونه‌گیری هدفمند و با معیار تجربه آشکار الگوهای هم‌وابستگی، آشفتگی رابطه‌ای و مراجعه یا آمادگی برای گفت‌وگو درباره مشکلات زناشویی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شد و فرایند نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. مصاحبه‌ها پس از اخذ رضایت آگاهانه ضبط، پیاده‌سازی و با استفاده از نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها بر اساس مراحل آشنایی با داده‌ها، کدگذاری اولیه، تشکیل مضامین، بازبینی، نام‌گذاری مضامین و تدوین گزارش انجام شد. تحلیل مصاحبه‌ها به شناسایی پنج مقوله اصلی انجامید: «فروپاشی مرزهای فردی و حل‌شدن خود در دیگری»، «چرخه مراقبت افراطی، کنترل و درماندگی»، «فرسودگی هیجانی و اضطراب رابطه‌ای»، «انزوای اجتماعی و کاهش استقلال روان‌شناختی» و «وابستگی دوسوگرا، تعارض مزمن و احساس گرفتارشدگی». مشارکت‌کنندگان هم‌وابستگی را نه صرفاً علاقه شدید، بلکه الگویی فرساینده توصیف کردند که در آن ارزشمندی فرد به رضایت، خلق و رفتار همسر گره می‌خورد و سلامت روان از طریق اضطراب، نشخوار ذهنی، افسردگی، احساس گناه، کاهش عزت‌نفس و ناتوانی در تصمیم‌گیری مستقل آسیب می‌بیند. یافته‌ها نشان داد هم‌وابستگی مرضی در روابط زوجی می‌تواند به‌تدریج مرز میان صمیمیت سالم و درهم‌تنیدگی آسیب‌زا را مخدوش کند و با ایجاد چرخه‌ای از مراقبت افراطی، کنترل، ترس از رهاشدگی و فرسودگی روانی، سلامت روان هر دو همسر را تهدید نماید. مداخلات زوج‌درمانی باید علاوه بر کاهش تعارض آشکار، بر بازسازی مرزهای فردی، تقویت خودتمایزیافتگی، تنظیم هیجان، کاهش رفتارهای نجات‌دهنده و آموزش وابستگی متقابل سالم تمرکز کنند.