تحلیل کیفی تجربه زیسته زوج‌های دارای الگوهای دلبستگی ناایمن از سکوت هیجانی در روابط زناشویی - نیک‌خواه مریم سادات (سنجش، ارزیابی و مداخلات زوج‌درمانی)
هدف پژوهش حاضر، واکاوی پدیدارشناختی تجربه زیسته زوج‌های دارای الگوهای دلبستگی ناایمن از سکوت هیجانی در روابط زناشویی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۸ زوج، یعنی ۳۶ فرد متأهل ساکن تهران بودند که به‌صورت هدفمند و با ملاک برخورداری از تجربه تکرارشونده سکوت هیجانی و نشانه‌های دلبستگی ناایمن در رابطه زناشویی انتخاب شدند. داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری شد. هر مصاحبه بین ۵۰ تا ۸۰ دقیقه به طول انجامید و فرایند نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ به‌گونه‌ای که پس از مصاحبه با ۱۶ زوج، مضمون جدیدی ظاهر نشد و دو زوج دیگر برای اطمینان از اشباع مصاحبه شدند. داده‌ها پس از پیاده‌سازی کامل، با استفاده از تحلیل مضمون و به کمک نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، بازبینی همکار پژوهشی، یادداشت‌برداری تحلیلی و حفظ مسیر ممیزی استفاده شد. تحلیل مصاحبه‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «سکوت به‌مثابه سپر محافظ در برابر آسیب‌پذیری»، «سکوت به‌مثابه اعتراض خاموش و آزمون دلبستگی»، «چرخه تعقیب‌گری ـ کناره‌گیری در تعارض‌های زناشویی»، «فرسایش روانی ناشی از هیجان‌های بیان‌نشده» و «جست‌وجوی امنیت ارتباطی برای شکستن سکوت». یافته‌ها نشان داد که سکوت هیجانی برای زوج‌های دارای دلبستگی ناایمن صرفاً فقدان گفت‌وگو نیست، بلکه نوعی راهبرد دفاعی، اعتراضی، تنظیمی و رابطه‌ای است که در بستر ترس از طرد، شرم از نیازمندی، ناتوانی در نام‌گذاری هیجان و انتظار برای فهمیده‌شدن بدون بیان مستقیم شکل می‌گیرد. سکوت هیجانی در زوج‌های دارای الگوهای دلبستگی ناایمن، پدیده‌ای چندلایه است که هم کارکرد محافظتی و هم پیامد فرساینده دارد. این سکوت اگرچه در کوتاه‌مدت از تجربه تعارض آشکار یا طرد مستقیم جلوگیری می‌کند، در بلندمدت موجب تشدید فاصله عاطفی، افزایش سوءبرداشت، کاهش صمیمیت و تثبیت چرخه‌های ناکارآمد ارتباطی می‌شود. مداخلات زوج‌درمانی مبتنی بر دلبستگی، آموزش سواد هیجانی و بازسازی گفت‌وگوی ایمن می‌تواند نقش مهمی در کاهش سکوت هیجانی و ارتقای کیفیت رابطه زناشویی داشته باشد.