مطالعه پدیدارشناختی تجربه شرم جنسی در روابط زناشویی و تأثیر آن بر کیفیت رابطه - فراهانی‌مقدم, پریسا (سنجش، ارزیابی و مداخلات زوج‌درمانی)
هدف پژوهش حاضر تبیین تجربه زیسته شرم جنسی در روابط زناشویی و واکاوی پیامدهای آن بر کیفیت رابطه زوجین بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 24 فرد متأهل ساکن شهر تهران بودند که به‌صورت هدفمند و بر اساس ملاک تجربه زیسته شرم جنسی در رابطه زناشویی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری شد و فرایند نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. مدت هر مصاحبه بین 45 تا 75 دقیقه بود و تمامی مصاحبه‌ها پس از اخذ رضایت آگاهانه ضبط، پیاده‌سازی و کدگذاری شدند. تحلیل داده‌ها بر اساس مراحل تحلیل پدیدارشناختی و با کمک نرم‌افزار NVivo انجام شد. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همتایان، درگیری طولانی‌مدت با داده‌ها و ثبت یادداشت‌های تحلیلی استفاده شد. تحلیل مصاحبه‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: درونی‌سازی سکوت و شرم نسبت به بدن و میل جنسی؛ خودسانسوری و اجتناب از گفت‌وگوی جنسی؛ اضطراب عملکرد و گسست هیجانی هنگام صمیمیت؛ بازتولید شرم از طریق واکنش‌های همسر؛ و فرسایش کیفیت رابطه از مسیر کاهش اعتماد، صمیمیت و رضایت زناشویی. مشارکت‌کنندگان شرم جنسی را تجربه‌ای پنهان، مزمن و رابطه‌مند توصیف کردند که نه‌تنها بر میل و رضایت جنسی، بلکه بر احساس ارزشمندی، امنیت عاطفی، جرئت‌مندی جنسی و کیفیت ارتباط روزمره زوجین اثر می‌گذارد. در برخی موارد، وجود پاسخ همدلانه همسر، گفت‌وگوی ایمن و آموزش جنسی معتبر به کاهش شدت شرم و بازسازی صمیمیت کمک کرده بود. نتایج نشان داد شرم جنسی در روابط زناشویی صرفاً یک هیجان فردی نیست، بلکه فرایندی بین‌فردی، فرهنگی و ارتباطی است که در سکوت، ترس از قضاوت، تجربه بدن به‌مثابه منبع نقص، و ناتوانی در بیان نیازهای جنسی تثبیت می‌شود. مداخلات زوج‌درمانی و آموزش سلامت جنسی باید به‌جای تمرکز صرف بر عملکرد جنسی، به شرم، خودافشایی جنسی، امنیت هیجانی و بازسازی گفت‌وگوی غیرقضاوت‌گرانه درباره میل و بدن توجه کنند.