واکاوی تجربه زیسته زوج‌ها از مقایسه‌گری در شبکه‌های اجتماعی و پیامدهای آن بر رابطه - عباسی‌نژاد, الهام (سنجش، ارزیابی و مداخلات زوج‌درمانی)
هدف پژوهش حاضر واکاوی تجربه زیسته زوج‌ها از مقایسه‌گری در شبکه‌های اجتماعی و تبیین پیامدهای ادراکی، هیجانی و تعاملی آن بر کیفیت رابطه زناشویی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح پدیدارشناختی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۸ زوج ساکن شهر تهران بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند و با معیار تجربه فعال استفاده از شبکه‌های اجتماعی و گزارش تجربه مقایسه رابطه خود با روابط نمایش‌داده‌شده در فضای مجازی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی و زوجی گردآوری شد و فرایند نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. مدت مصاحبه‌ها بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه بود. داده‌ها پس از ضبط، پیاده‌سازی و بازخوانی مکرر، با استفاده از تحلیل مضمون شش‌مرحله‌ای و به کمک نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، کدگذاری همکار، یادداشت‌برداری تحلیلی و توصیف غنی بافت پژوهش استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «بازنمایی ایدئال‌سازی‌شده زندگی زوجی در شبکه‌های اجتماعی»، «مقایسه صعودی و کاهش رضایت از رابطه»، «تحریک حسادت، بدبینی و پایشگری دیجیتال»، «فرسایش گفت‌وگو، صمیمیت و حضور عاطفی»، و «بازتعریف مرزهای دیجیتال و راهبردهای ترمیم رابطه». مشارکت‌کنندگان تجربه مقایسه‌گری را نه صرفاً واکنشی فردی به مشاهده محتوای دیگران، بلکه فرایندی رابطه‌ای توصیف کردند که از مشاهده زندگی ظاهراً کامل دیگر زوج‌ها آغاز می‌شود، به بازخوانی نقص‌های رابطه خود می‌انجامد و در صورت نبود گفت‌وگوی سازنده، به تعارض، سرزنش، کناره‌گیری عاطفی و کاهش رضایت زناشویی منجر می‌شود. نتایج نشان داد که مقایسه‌گری در شبکه‌های اجتماعی می‌تواند با فعال‌سازی انتظارات غیرواقع‌بینانه، برجسته‌سازی کمبودهای رابطه، افزایش حساسیت نسبت به رفتارهای همسر و کاهش حضور عاطفی، کیفیت رابطه زوجی را تضعیف کند. بااین‌حال، زوج‌هایی که توانسته بودند درباره مصرف رسانه‌ای، مرزهای حریم خصوصی، نمایش رابطه و انتظارات زناشویی گفت‌وگوی شفاف داشته باشند، شبکه‌های اجتماعی را کمتر به‌عنوان تهدید و بیشتر به‌عنوان زمینه‌ای قابل مدیریت تجربه کردند. بر این اساس، مداخلات زوج‌درمانی باید به سواد مقایسه‌ای، خودتنظیمی دیجیتال و بازسازی گفت‌وگوی زوجی درباره شبکه‌های اجتماعی توجه ویژه داشته باشند.