مطالعه نظریه‌پردازی داده‌بنیاد درباره مکانیسم‌های حفظ رابطه در زوج‌های با تعارض شدید - منفرد, فرزاد; رحمانی, سیدمحمدرضا (سنجش، ارزیابی و مداخلات زوج‌درمانی)
هدف پژوهش حاضر تبیین مدل داده‌بنیاد مکانیسم‌های حفظ رابطه در زوج‌های دارای تعارض شدید بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش نظریه‌پردازی داده‌بنیاد انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ نفر، یعنی ۱۲ زوج دارای تعارض شدید ساکن تهران، بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند و سپس نظری تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. ملاک ورود شامل تجربه تعارض مزمن و شدید، تداوم زندگی مشترک علی‌رغم تعارض، تمایل به بیان تجربه زیسته، و گذشت حداقل سه سال از ازدواج بود. داده‌ها تنها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد. هر مصاحبه بین ۵۰ تا ۸۵ دقیقه به طول انجامید و پس از ضبط، واژه‌به‌واژه پیاده‌سازی شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی و با کمک نرم‌افزار NVivo انجام گرفت. اعتبار یافته‌ها از طریق بازبینی مشارکت‌کنندگان، بازبینی همکار پژوهشی، یادداشت‌برداری تحلیلی، مقایسه مستمر داده‌ها و نگهداری مسیر ممیزی تأمین شد. تحلیل داده‌ها به استخراج یک مقوله هسته با عنوان «تعلیق فروپاشی از طریق بازتنظیم پیوند زناشویی» و پنج مقوله اصلی منجر شد: «وقفه‌گذاری در چرخه تخریب»، «بازسازی حداقلی امنیت هیجانی»، «مذاکره مرزها و قواعد تعارض»، «فعال‌سازی سرمایه‌های تعهدی و خانوادگی»، و «بازمعناسازی آینده مشترک». یافته‌ها نشان داد که زوج‌های دارای تعارض شدید الزاماً رابطه‌ای رضایت‌بخش را تجربه نمی‌کنند، اما از طریق مجموعه‌ای از راهبردهای آگاهانه و نیمه‌آگاهانه، فروپاشی رابطه را به تعویق انداخته و امکان تداوم، ترمیم یا بازسازی تدریجی پیوند را حفظ می‌کنند. حفظ رابطه در زوج‌های با تعارض شدید نه صرفاً محصول عشق، رضایت یا نبود تعارض، بلکه نتیجه فرایندی چندسطحی از مهار آسیب، ترمیم هیجانی، بازتعریف تعهد، مدیریت مرزها و تولید معنای مشترک است. مدل ارائه‌شده می‌تواند در طراحی مداخلات زوج‌درمانی برای زوج‌های پرتنش، به‌ویژه در مرحله پیش از تصمیم به جدایی، مورد استفاده قرار گیرد.