تبیین فرایندهای بین‌نسلی انتقال آسیب‌های هیجانی در زوج‌های دارای تعارض مزمن: یک مطالعه نظریه‌پردازی داده‌بنیاد - کریمی‌فر, رضا; احمدی‌اصل, سارا; موسوی‌کیا, پریسا (سنجش، ارزیابی و مداخلات زوج‌درمانی)
هدف پژوهش حاضر، تبیین فرایندهای بین‌نسلی انتقال آسیب‌های هیجانی در زوج‌های دارای تعارض مزمن و ارائه یک مدل داده‌بنیاد از چگونگی بازتولید الگوهای هیجانی آسیب‌زا در روابط زناشویی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش نظریه‌پردازی داده‌بنیاد انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ نفر، متشکل از ۱۲ زوج دارای تعارض مزمن ساکن شهر تهران بودند که از طریق نمونه‌گیری هدفمند و سپس نمونه‌گیری نظری انتخاب شدند. ملاک‌های ورود شامل حداقل سه سال زندگی مشترک، تجربه تعارض زناشویی پایدار در شش ماه گذشته، تمایل به مشارکت در مصاحبه، و توانایی روایت تجربه‌های خانوادگی و زناشویی بود. داده‌ها تنها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری شد و فرایند نمونه‌گیری تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. مصاحبه‌ها پس از ضبط و پیاده‌سازی، با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی و با کمک نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: میراث هیجانی حل‌نشده در خانواده مبدأ، بازتولید الگوهای دلبستگی ناایمن در رابطه زوجی، انتقال سبک‌های ناکارآمد تنظیم هیجان، فعال‌سازی چرخه‌های تعارض مزمن، و ناتوانی زوج‌ها در بازسازی معنای رابطه. مقوله مرکزی پژوهش «بازتولید چرخه آسیب هیجانی در بستر رابطه زناشویی» بود. یافته‌ها نشان دادند که زوج‌ها اغلب بدون آگاهی روشن، الگوهای سکوت، انتقاد، اجتناب، کنترل‌گری، خشم انفجاری یا کناره‌گیری هیجانی را از خانواده‌های مبدأ خود وارد رابطه زناشویی کرده و در مواجهه با تنش‌های روزمره، همان الگوها را در رابطه فعلی بازآفرینی می‌کنند. نتایج نشان داد که تعارض مزمن در زوج‌ها صرفاً محصول اختلافات فعلی نیست، بلکه در بسیاری از موارد، امتداد زنجیره‌ای از آسیب‌های هیجانی حل‌نشده، سبک‌های دلبستگی ناایمن و الگوهای تنظیم هیجان آموخته‌شده در خانواده مبدأ است. بنابراین، مداخلات زوج‌درمانی در این گروه باید از تمرکز سطحی بر مهارت‌های ارتباطی فراتر رفته و بر شناسایی، پردازش و بازسازی الگوهای بین‌نسلی آسیب هیجانی متمرکز شوند.