تحلیل پدیدارشناختی تجربه زوج‌های دارای تفاوت شدید طبقاتی و فرهنگی در ازدواج - رستمی‌فر, پیمان; نوری, حمیدرضا; شریفی, نرگس (سنجش، ارزیابی و مداخلات زوج‌درمانی)
هدف پژوهش حاضر واکاوی تجربه زیسته زوج‌هایی بود که ازدواج آنان در بستر تفاوت شدید طبقاتی و فرهنگی شکل گرفته و تداوم یافته است. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۰ فرد متأهل، شامل ۱۰ زن و ۱۰ مرد، از زوج‌های ساکن شهر تهران بودند که دست‌کم سه سال از ازدواج آنان گذشته و خود را دارای تفاوت آشکار طبقاتی، سبک زندگی، خاستگاه خانوادگی، سرمایه فرهنگی یا ارزش‌های اجتماعی می‌دانستند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و با ملاک غنای تجربه انجام شد و فرایند جذب مشارکت‌کنندگان تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری و پس از ضبط، پیاده‌سازی و بازخوانی مکرر، با استفاده از نرم‌افزار NVivo و بر اساس مراحل تحلیل پدیدارشناختی کدگذاری شدند. برای افزایش اعتبارپذیری یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، درگیری طولانی‌مدت با داده‌ها، یادداشت‌گذاری تحلیلی، بازبینی همتایان و ثبت مسیر تصمیم‌های پژوهشی استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: تجربه شوک طبقاتی و فرهنگی پس از ورود به زندگی مشترک؛ مذاکره فرساینده بر سر سبک زندگی، مصرف و مناسبات خانوادگی؛ بازتعریف قدرت، منزلت و هویت زوجی؛ و گذار از دوگانگی «خانواده من/خانواده تو» به ساخت جهان مشترک. مشارکت‌کنندگان تفاوت طبقاتی و فرهنگی را نه صرفاً اختلاف اقتصادی، بلکه نوعی ناهماهنگی در زبان عاطفی، آداب تعامل، معیارهای آبرو، الگوهای مصرف، مناسبات خویشاوندی، شیوه حل تعارض و برداشت از شأن اجتماعی تجربه کرده بودند. در عین حال، زوج‌هایی که توانسته بودند از مقایسه و تحقیر متقابل عبور کنند، تفاوت را به منبع یادگیری، انعطاف و ساخت هویت زوجی مستقل تبدیل کرده بودند. نتایج نشان داد که تفاوت شدید طبقاتی و فرهنگی در ازدواج زمانی به بحران پایدار تبدیل می‌شود که با شرم، مقایسه، مداخله خانواده‌ها، نابرابری قدرت و فقدان گفت‌وگوی باز همراه باشد؛ اما در صورت وجود مرزبندی سالم، احترام متقابل و بازسازی روایت مشترک، می‌تواند به فرایندی برای رشد رابطه، گسترش جهان زیسته زوجین و شکل‌گیری هویت زوجی منعطف تبدیل شود.