مطالعه کیفی پویاییهای قدرت و کنترل روانشناختی در زوجهای دارای وابستگی هیجانی
کلمات کلیدی:
وابستگی هیجانی, کنترل روانشناختی, قدرت در روابط زوجی, تحلیل تماتیک, زوجدرمانی, تهرانچکیده
هدف پژوهش حاضر تبیین پویاییهای قدرت، کنترل روانشناختی و سازوکارهای بازتولید وابستگی هیجانی در روابط زوجی شهر تهران بود. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش تحلیل تماتیک انجام شد. مشارکتکنندگان شامل ۲۰ نفر از زوجهای دارای تجربه وابستگی هیجانی در روابط زناشویی بودند که بهصورت هدفمند از مراکز مشاوره خانواده و روانشناسی شهر تهران انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق گردآوری شد و فرایند نمونهگیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. ملاکهای ورود شامل تأهل رسمی، حداقل دو سال زندگی مشترک، تجربه آشکار وابستگی هیجانی در رابطه، تمایل به مشارکت و توانایی بیان تجربه زیسته بود. ملاکهای خروج شامل وجود خشونت جسمانی شدید فعال، اختلال روانپزشکی حاد و عدم رضایت برای ضبط مصاحبه بود. دادهها پس از پیادهسازی کامل مصاحبهها، با استفاده از نرمافزار NVivo و بر اساس مراحل کدگذاری، استخراج مضمون و بازبینی تمها تحلیل شدند. تحلیل دادهها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «وابستگی هیجانی بهمثابه زمینه کنترل»، «ابهام مرزهای فردی و زوجی»، «کنترل روانشناختی از مسیر ترس، گناه و تهدید عاطفی»، «نظارت، بازجویی و مالکیت ارتباطی»، و «چرخه آشتی، تسلیم و بازتولید نابرابری قدرت». یافتهها نشان داد که در روابط دارای وابستگی هیجانی، کنترل الزاماً بهصورت آشکار و مستقیم تجربه نمیشود، بلکه اغلب در قالب مراقبت افراطی، نگرانی، عشق شدید، تهدید به ترک، سکوت تنبیهی، حساسیت نسبت به روابط اجتماعی و کنترل تصمیمهای روزمره بازتولید میشود. مشارکتکنندگان گزارش کردند که ترس از طرد، احساس گناه، نیاز شدید به تأیید همسر و ناتوانی در تحمل فاصله عاطفی، زمینه را برای پذیرش تدریجی کنترل فراهم میکند. نتایج نشان داد که وابستگی هیجانی در روابط زوجی میتواند به ساختاری نابرابر از قدرت منجر شود که در آن کنترل روانشناختی نه بهعنوان خشونت آشکار، بلکه بهعنوان مراقبت، عشق، دلسوزی یا نگرانی مشروعسازی میشود. بنابراین، مداخلات زوجدرمانی در چنین روابطی باید علاوه بر کاهش تعارض، بر بازسازی مرزهای فردی، افزایش خودمختاری هیجانی، شناسایی الگوهای کنترل پنهان و تقویت گفتوگوی برابر میان زوجین تمرکز کند.
دانلودها
مراجع
Arbinaga, F., Mendoza-Sierra, M. I., Caraballo, G., & Buiza-Calzadilla, I. (2021). Jealousy, violence, and sexual ambivalence in adolescent student couples according to emotional dependency. Children, 8(11), 993. https://doi.org/10.3390/children8110993
Bartholomew, K., & Horowitz, L. M. (1991). Attachment styles among young adults: A test of a four-category model. Journal of Personality and Social Psychology, 61(2), 226–244. https://doi.org/10.1037/0022-3514.61.2.226
Bowen, M. (1978). Family therapy in clinical practice. Jason Aronson.
Bowlby, J. (1982). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment (2nd ed.). Basic Books.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Brennan, K. A., Clark, C. L., & Shaver, P. R. (1998). Self-report measurement of adult attachment: An integrative overview. In J. A. Simpson & W. S. Rholes (Eds.), Attachment theory and close relationships (pp. 46–76). Guilford Press.
Dichter, M. E., Thomas, K. A., Crits-Christoph, P., Ogden, S. N., & Rhodes, K. V. (2018). Coercive control in intimate partner violence: Relationship with women’s experience of violence, use of violence, and danger. Psychology of Violence, 8(5), 596–604. https://doi.org/10.1037/vio0000158
Dokkedahl, S. B., Kok, R. N., Murphy, S., Kristensen, T. R., Bech-Hansen, D., & Elklit, A. (2022). The psychological subtype of intimate partner violence and its effect on mental health: A systematic review with meta-analyses. Systematic Reviews, 11, 163. https://doi.org/10.1186/s13643-022-02025-z
Estévez, A., Urbiola, I., Iruarrizaga, I., Onaindia, J., & Jauregui, P. (2017). Emotional dependency in dating relationships and psychological consequences of Internet and mobile abuse. Anales de Psicología, 33(2), 260–268. https://doi.org/10.6018/analesps.33.2.255111
Gilbert, M. C., Daffern, M., Talevski, D., & Ogloff, J. R. P. (2021). Exploring how UK adults’ attachment style in romantic relationships affects their controlling behaviours. Frontiers in Psychology, 12, 649868. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.649868
Johnson, M. P. (2008). A typology of domestic violence: Intimate terrorism, violent resistance, and situational couple violence. Northeastern University Press.
Johnson, S. M. (2019). Attachment theory in practice: Emotionally focused therapy with individuals, couples, and families. Guilford Press.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
Moral-Jiménez, M. de la V., Sirvent, C., Ovejero, A., & Cuetos, G. (2024). Emotional dependence and narcissism in couple relationships. Behavioral Sciences, 14(12), 1177. https://doi.org/10.3390/bs14121177
Sels, L., Ceulemans, E., Bulteel, K., & Kuppens, P. (2019). The occurrence and correlates of emotional interdependence in romantic relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 117(2), 287–305. https://doi.org/10.1037/pspi0000162
Stark, E. (2007). Coercive control: How men entrap women in personal life. Oxford University Press.
