مطالعه کیفی فرایند بازسازی پیوند عاطفی در زوجهای دارای سابقه طلاق توافقی ناموفق
کلمات کلیدی:
بازسازی پیوند عاطفی, طلاق توافقی ناموفق, زوجها, تحلیل تماتیک, مصاحبه نیمهساختاریافته, تهرانچکیده
هدف این پژوهش، تبیین فرایند بازسازی پیوند عاطفی در زوجهایی بود که پس از تجربه طلاق توافقی ناموفق، به ادامه زندگی مشترک و ترمیم رابطه زناشویی روی آوردهاند. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل تماتیک انجام شد. مشارکتکنندگان شامل ۲۴ نفر، یعنی ۱۲ زوج ساکن تهران، بودند که سابقه اقدام برای طلاق توافقی داشتند اما فرایند طلاق آنان به جدایی رسمی منتهی نشده بود. نمونهگیری بهصورت هدفمند و با معیار تجربه زیسته مرتبط انجام شد و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق گردآوری شدند. مدت مصاحبهها بین ۴۵ تا ۸۵ دقیقه بود و همه مصاحبهها پس از اخذ رضایت آگاهانه ضبط، پیادهسازی و کدگذاری شدند. تحلیل دادهها با استفاده از نرمافزار NVivo و بر اساس مراحل تحلیل تماتیک انجام گرفت. برای افزایش اعتبار پژوهش از بازبینی مشارکتکنندگان، مرور همتایان، یادداشتبرداری تأملی و ثبت مسیر تصمیمگیری تحلیلی استفاده شد. تحلیل مصاحبهها به استخراج پنج مضمون اصلی منجر شد: «تبدیل تصمیم قطعی جدایی به تردید رابطهای»، «بازشناسی سهم خود در فرسایش رابطه»، «بازگشایی مسیر گفتوگوی هیجانی»، «بازتعریف مرزها و قراردادهای زندگی مشترک» و «تثبیت پیوند از طریق کنشهای مراقبتی». یافتهها نشان داد که بازسازی پیوند عاطفی، رخدادی ناگهانی یا صرفاً پیامد فشارهای خانوادگی و اقتصادی نیست، بلکه فرایندی تدریجی است که با مکث در تصمیم طلاق، کاهش سرزنش متقابل، پذیرش آسیبهای انباشته، بازگشت گفتوگوی صادقانه و شکلگیری رفتارهای قابل اعتماد روزمره آغاز میشود. نتایج نشان داد که زوجهای دارای تجربه طلاق توافقی ناموفق، زمانی قادر به بازسازی پیوند عاطفی میشوند که تصمیم به ماندن از سطح اجبار بیرونی به سطح انتخاب آگاهانه، مسئولیتپذیری دوجانبه و بازآفرینی امنیت هیجانی ارتقا یابد. بر این اساس، مداخلات زوجدرمانی برای این گروه باید بر ترمیم آسیبهای دلبستگی، گفتوگوی هیجانی، بازسازی اعتماد و طراحی قراردادهای روشن زندگی مشترک متمرکز شود.
دانلودها
مراجع
Amato, P. R. (2000). The consequences of divorce for adults and children. Journal of Marriage and Family, 62(4), 1269–1287. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.01269.x
Amato, P. R. (2010). Research on divorce: Continuing trends and new developments. Journal of Marriage and Family, 72(3), 650–666. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2010.00723.x
Beasley, C. C., & Ager, R. (2019). Emotionally focused couples therapy: A systematic review of its effectiveness over the past 19 years. Journal of Evidence-Based Social Work, 16(2), 144–159. https://doi.org/10.1080/23761407.2018.1563013
Behtoei, S., Golshani, F., Baghdasarians, A., & Emamipour, S. (2025). Identifying the causes of compromise and withdrawal of divorce in couples applying for consensual divorce: A qualitative study. Journal of Psychological Science, 24(149), 197–219. https://doi.org/10.61186/jps.24.149.197
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Carrere, S., Buehlman, K. T., Gottman, J. M., Coan, J. A., & Ruckstuhl, L. (2000). Predicting marital stability and divorce in newlywed couples. Journal of Family Psychology, 14(1), 42–58. https://doi.org/10.1037/0893-3200.14.1.42
Christensen, A., Doss, B. D., & Jacobson, N. S. (2017). Integrative behavioral couple therapy: A therapist’s guide to creating acceptance and change (2nd ed.). W. W. Norton.
Gottman, J. M., & Levenson, R. W. (1992). Marital processes predictive of later dissolution: Behavior, physiology, and health. Journal of Personality and Social Psychology, 63(2), 221–233. https://doi.org/10.1037/0022-3514.63.2.221
Hazan, C., & Shaver, P. R. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524. https://doi.org/10.1037/0022-3514.52.3.511
Johnson, S. M. (2004). The practice of emotionally focused couple therapy: Creating connection (2nd ed.). Brunner-Routledge.
Johnson, S. M., & Greenberg, L. S. (1985). Emotionally focused couples therapy: An outcome study. Journal of Marital and Family Therapy, 11(3), 313–317. https://doi.org/10.1111/j.1752-0606.1985.tb00624.x
Johnson, S. M., Hunsley, J., Greenberg, L. S., & Schindler, D. (1999). Emotionally focused couples therapy: Status and challenges. Clinical Psychology: Science and Practice, 6(1), 67–79. https://doi.org/10.1093/clipsy.6.1.67
Lebow, J. L., & Snyder, D. K. (2022). Couple therapy in the 2020s: Current status and emerging developments. Family Process, 61(4), 1359–1385. https://doi.org/10.1111/famp.12824
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
Makinen, J. A., & Johnson, S. M. (2006). Resolving attachment injuries in couples using emotionally focused therapy: Steps toward forgiveness and reconciliation. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 74(6), 1055–1064. https://doi.org/10.1037/0022-006X.74.6.1055
Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., & Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet the trustworthiness criteria. International Journal of Qualitative Methods, 16(1), 1–13. https://doi.org/10.1177/1609406917733847
Pirak, A., Negarandeh, R., & Khakbazan, Z. (2019). Post-divorce regret among Iranian women: A qualitative study. International Journal of Community Based Nursing and Midwifery, 7(1), 75–86. https://doi.org/10.30476/IJCBNM.2019.40848
Sbarra, D. A. (2015). Divorce and health: Current trends and future directions. Psychosomatic Medicine, 77(3), 227–236. https://doi.org/10.1097/PSY.0000000000000168
Stanley, S. M., Rhoades, G. K., & Markman, H. J. (2006). Sliding versus deciding: Inertia and the premarital cohabitation effect. Family Relations, 55(4), 499–509. https://doi.org/10.1111/j.1741-3729.2006.00418.x
Tong, A., Sainsbury, P., & Craig, J. (2007). Consolidated criteria for reporting qualitative research: A 32-item checklist for interviews and focus groups. International Journal for Quality in Health Care, 19(6), 349–357. https://doi.org/10.1093/intqhc/mzm042
