تحلیل تماتیک تجربه زیسته زنان از فرسایش هویت فردی پس از ازدواج
کلمات کلیدی:
فرسایش هویت, زنان متأهل, ازدواج, تحلیل تماتیک, تجربه زیسته, فردیت, نقش جنسیتیچکیده
هدف پژوهش حاضر تبیین تجربه زیسته زنان متأهل از فرسایش هویت فردی پس از ازدواج و شناسایی الگوهای روانی، ارتباطی و فرهنگی مؤثر در این تجربه بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل تماتیک انجام شد. مشارکتکنندگان شامل ۱۸ زن متأهل ساکن شهر تهران بودند که به روش نمونهگیری هدفمند و با رعایت معیارهای ورود شامل حداقل سه سال سابقه ازدواج، تجربه احساس کاهش فردیت پس از ازدواج، توانایی بیان تجربه زیسته و رضایت آگاهانه انتخاب شدند. دادهها فقط از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق گردآوری شد و فرایند نمونهگیری تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. مدت مصاحبهها بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه بود. همه مصاحبهها ضبط، واژهبهواژه پیادهسازی و در نرمافزار NVivo کدگذاری شدند. تحلیل دادهها بر اساس مراحل ششگانه Braun و Clarke انجام گرفت و برای افزایش اعتبارپذیری، از بازبینی مشارکتکنندگان، بازبینی همتای پژوهشی، درگیری طولانی با دادهها و ثبت مسیر تصمیمگیری تحلیلی استفاده شد. تحلیل دادهها به استخراج ۱۲۷ کد اولیه، ۱۸ زیرمضمون و پنج مضمون اصلی منجر شد: «حلشدن تدریجی خود در نقش همسری»، «تعلیق خواستهها و آرزوهای شخصی»، «نظارت هنجاری خانواده و فرهنگ بر زن متأهل»، «کاهش عاملیت در تصمیمگیریهای فردی و زناشویی» و «تلاش برای بازیابی خودِ گمشده». مشارکتکنندگان فرسایش هویت را نه بهعنوان یک رخداد ناگهانی، بلکه بهمثابه فرایندی تدریجی توصیف کردند که از طریق اولویتیافتن دائمی نقش همسری، فشار برای سازگاری، محدودشدن روابط اجتماعی، حذف برنامههای فردی و احساس نادیدهگرفتهشدن صدای شخصی شکل میگیرد. نتایج نشان داد فرسایش هویت فردی پس از ازدواج محصول تعامل میان انتظارات نقش جنسیتی، الگوهای نابرابر قدرت، بار عاطفی و ذهنی رابطه و ضعف گفتوگوی زوجی درباره مرزهای فردیت است. بنابراین، مداخلات زوجدرمانی باید علاوه بر تعارضات آشکار، به بازسازی عاملیت، مرزبندی سالم، مذاکره نقشها و تقویت هویت فردی زنان در بستر رابطه زناشویی توجه کنند.
دانلودها
مراجع
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Curran, M. A., McDaniel, B. T., Pollitt, A. M., & Totenhagen, C. J. (2015). Gender, emotion work, and relationship quality: A daily diary study. Sex Roles, 73(3–4), 157–173. https://doi.org/10.1007/s11199-015-0495-8
Delshad, F., Naderi-Nobandegani, Z., & Zarei-Mahmoodabadi, H. (2023). Qualitative study of couple identity gaps in disturbed married women. International Journal of Behavioral Sciences, 17(2), 106–112. https://doi.org/10.30491/IJBS.2023.376754.1882
Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis. W. W. Norton.
Hadden, B. W., Rodriguez, L. M., Knee, C. R., & Porter, B. (2015). Relationship autonomy and support provision in romantic relationships. Motivation and Emotion, 39(3), 359–373. https://doi.org/10.1007/s11031-014-9455-9
Hochschild, A. R., & Machung, A. (1989). The second shift: Working families and the revolution at home. Viking.
Kluwer, E. S., Karremans, J. C., Riedijk, L., & Knee, C. R. (2020). Autonomy in relatedness: How need fulfillment interacts in close relationships. Personality and Social Psychology Bulletin, 46(4), 603–616. https://doi.org/10.1177/0146167219867964
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
Marcia, J. E. (1966). Development and validation of ego-identity status. Journal of Personality and Social Psychology, 3(5), 551–558. https://doi.org/10.1037/h0023281
McAdams, D. P. (2001). The psychology of life stories. Review of General Psychology, 5(2), 100–122. https://doi.org/10.1037/1089-2680.5.2.100
Mirkazem, N. S., Esmaeili, M., & Dehdast, K. (2024). Couple identity patterns of Tehrani women: A qualitative study. Journal of Psychological Science, 23(140), 87–105. https://doi.org/10.61186/jps.23.140.87
Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., & Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet the trustworthiness criteria. International Journal of Qualitative Methods, 16(1), 1–13. https://doi.org/10.1177/1609406917733847
