واکاوی تجربه زیسته زوجها از مقایسهگری در شبکههای اجتماعی و پیامدهای آن بر رابطه
کلمات کلیدی:
مقایسهگری اجتماعی, شبکههای اجتماعی, رابطه زناشویی, زوجها, حسادت دیجیتال, پژوهش کیفیچکیده
هدف پژوهش حاضر واکاوی تجربه زیسته زوجها از مقایسهگری در شبکههای اجتماعی و تبیین پیامدهای ادراکی، هیجانی و تعاملی آن بر کیفیت رابطه زناشویی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح پدیدارشناختی انجام شد. مشارکتکنندگان شامل ۱۸ زوج ساکن شهر تهران بودند که به روش نمونهگیری هدفمند و با معیار تجربه فعال استفاده از شبکههای اجتماعی و گزارش تجربه مقایسه رابطه خود با روابط نمایشدادهشده در فضای مجازی انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته فردی و زوجی گردآوری شد و فرایند نمونهگیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. مدت مصاحبهها بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه بود. دادهها پس از ضبط، پیادهسازی و بازخوانی مکرر، با استفاده از تحلیل مضمون ششمرحلهای و به کمک نرمافزار NVivo تحلیل شدند. برای افزایش اعتبار یافتهها از بازبینی مشارکتکنندگان، کدگذاری همکار، یادداشتبرداری تحلیلی و توصیف غنی بافت پژوهش استفاده شد. تحلیل دادهها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «بازنمایی ایدئالسازیشده زندگی زوجی در شبکههای اجتماعی»، «مقایسه صعودی و کاهش رضایت از رابطه»، «تحریک حسادت، بدبینی و پایشگری دیجیتال»، «فرسایش گفتوگو، صمیمیت و حضور عاطفی»، و «بازتعریف مرزهای دیجیتال و راهبردهای ترمیم رابطه». مشارکتکنندگان تجربه مقایسهگری را نه صرفاً واکنشی فردی به مشاهده محتوای دیگران، بلکه فرایندی رابطهای توصیف کردند که از مشاهده زندگی ظاهراً کامل دیگر زوجها آغاز میشود، به بازخوانی نقصهای رابطه خود میانجامد و در صورت نبود گفتوگوی سازنده، به تعارض، سرزنش، کنارهگیری عاطفی و کاهش رضایت زناشویی منجر میشود. نتایج نشان داد که مقایسهگری در شبکههای اجتماعی میتواند با فعالسازی انتظارات غیرواقعبینانه، برجستهسازی کمبودهای رابطه، افزایش حساسیت نسبت به رفتارهای همسر و کاهش حضور عاطفی، کیفیت رابطه زوجی را تضعیف کند. بااینحال، زوجهایی که توانسته بودند درباره مصرف رسانهای، مرزهای حریم خصوصی، نمایش رابطه و انتظارات زناشویی گفتوگوی شفاف داشته باشند، شبکههای اجتماعی را کمتر بهعنوان تهدید و بیشتر بهعنوان زمینهای قابل مدیریت تجربه کردند. بر این اساس، مداخلات زوجدرمانی باید به سواد مقایسهای، خودتنظیمی دیجیتال و بازسازی گفتوگوی زوجی درباره شبکههای اجتماعی توجه ویژه داشته باشند.
دانلودها
مراجع
Appel, H., Gerlach, A. L., & Crusius, J. (2016). The interplay between Facebook use, social comparison, envy, and depression. Current Opinion in Psychology, 9, 44–49. doi: 10.1016/j.copsyc.2015.10.006
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. doi: 10.1191/1478088706qp063oa
Chou, H.-T. G., & Edge, N. (2012). “They are happier and having better lives than I am”: The impact of using Facebook on perceptions of others’ lives. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 15(2), 117–121. doi: 10.1089/cyber.2011.0324
Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches؛ 4th ed. Sage.
Elphinston, R. A., & Noller, P. (2011). Time to face it! Facebook intrusion and the implications for romantic jealousy and relationship satisfaction. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 14(11), 631–635. doi: 10.1089/cyber.2010.0318
Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7(2), 117–140. doi: 10.1177/001872675400700202
Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82. doi: 10.1177/1525822X05279903
Krasnova, H., Wenninger, H., Widjaja, T., & Buxmann, P. (2013). Envy on Facebook: A hidden threat to users’ life satisfaction? In Proceedings of the 11th International Conference on Wirtschaftsinformatik؛ pp. 1–17.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
McDaniel, B. T., & Coyne, S. M. (2016). “Technoference”: The interference of technology in couple relationships and implications for women’s personal and relational well-being. Psychology of Popular Media Culture, 5(1), 85–98. doi: 10.1037/ppm0000065
Morry, M. M., Reich, T., & Kito, M. (2018). Relationship social comparisons: Your Facebook page affects my relationship and personal well-being. Computers in Human Behavior, 83, 140–167. doi: 10.1016/j.chb.2018.01.038
Muise, A., Christofides, E., & Desmarais, S. (2009). More information than you ever wanted: Does Facebook bring out the green-eyed monster of jealousy? CyberPsychology & Behavior, 12(4), 441–444. doi: 10.1089/cpb.2008.0263
Roberts, J. A., & David, M. E. (2016). My life has become a major distraction from my cell phone: Partner phubbing and relationship satisfaction among romantic partners. Computers in Human Behavior, 54, 134–141. doi: 10.1016/j.chb.2015.07.058
Tandon, A., Dhir, A., Islam, N., Talwar, S., & Mäntymäki, M. (2021). Psychological and behavioral outcomes of social media-induced fear of missing out at the workplace. Journal of Business Research, 136, 186–197. doi: 10.1016/j.jbusres.2021.07.036
Verduyn, P., Ybarra, O., Résibois, M., Jonides, J., & Kross, E. (2017). Do social network sites enhance or undermine subjective well-being? A critical review. Social Issues and Policy Review, 11(1), 274–302. doi: 10.1111/sipr.12033
