تبیین الگوی ارتباطی زوجهای دارای تعارض مزمن با رویکرد تحلیل گفتمان
کلمات کلیدی:
تعارض مزمن زناشویی, تحلیل گفتمان, الگوی ارتباطی, سرزنش, کنارهگیری, زوجدرمانیچکیده
هدف پژوهش حاضر تبیین الگوی ارتباطی زوجهای دارای تعارض مزمن با تأکید بر شیوههای گفتمانی تولید، تداوم و بازتولید تعارض در زندگی زناشویی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل گفتمان انجام شد. مشارکتکنندگان شامل ۲۲ نفر، ۱۱ زن و ۱۱ مرد، از زوجهای دارای تعارض مزمن ساکن شهر تهران بودند که به شیوه نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند. معیارهای ورود شامل حداقل سه سال زندگی مشترک، تجربه تعارض مکرر و پایدار در شش ماه گذشته، تمایل به مشارکت در مصاحبه، و نداشتن بحران حاد روانپزشکی یا خشونت جسمانی فعال بود. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق گردآوری شد و فرایند نمونهگیری تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. مصاحبهها ضبط، پیادهسازی و با استفاده از نرمافزار NVivo تحلیل شدند. تحلیل دادهها با تمرکز بر واژگان تکرارشونده، قطببندیهای معنایی، جایگاههای سوژهای، راهبردهای توجیه، سرزنش، سکوت، دفاع و بازسازی روایت تعارض انجام گرفت. برای افزایش اعتبار پژوهش از بازبینی مشارکتکنندگان، کدگذاری مجدد، گفتوگوی تحلیلی با همکار پژوهشی و ثبت مسیر تصمیمگیری تحلیلی استفاده شد. تحلیل دادهها نشان داد الگوی ارتباطی زوجهای دارای تعارض مزمن حول یک چرخه گفتمانی تکرارشونده شکل میگیرد که در آن گفتوگو از سطح حل مسئله فاصله گرفته و به میدان دفاع از هویت، اثبات بیگناهی و نسبتدادن تقصیر تبدیل میشود. چهار مقوله اصلی استخراج شد: گفتمان سرزنش و تقصیرسازی، گفتمان دفاعی و انکار سهم خود، گفتمان سکوت و کنارهگیری، و گفتمان فرسایش امنیت عاطفی. این مقولهها نشان دادند که تعارض مزمن نه صرفاً نتیجه اختلاف موضوعی، بلکه پیامد تثبیت یک نظم ارتباطی است که در آن هر کنش گفتاری بهعنوان تهدید، حمله یا بیاعتنایی تفسیر میشود. نتایج نشان داد در زوجهای دارای تعارض مزمن، مشکل اصلی تنها وجود اختلاف نیست، بلکه شیوه گفتمانی معنا دادن به اختلاف است. بنابراین، مداخلات زوجدرمانی باید بر بازسازی زبان رابطه، کاهش قطببندیهای مقصر/قربانی، آموزش گفتوگوی مسئولانه و ایجاد امکان شنیدهشدن هیجانی تمرکز کنند.
دانلودها
مراجع
Bradbury, T. N., Fincham, F. D., & Beach, S. R. H. (2000). Research on the nature and determinants of marital satisfaction: A decade in review. Journal of Marriage and Family, 62(4), 964–980. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.00964.x
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Christensen, A., & Heavey, C. L. (1990). Gender and social structure in the demand/withdraw pattern of marital conflict. Journal of Personality and Social Psychology, 59(1), 73–81. https://doi.org/10.1037/0022-3514.59.1.73
Fairclough, N. (1992). Discourse and social change. Polity Press.
Fairclough, N. (2003). Analysing discourse: Textual analysis for social research. Routledge.
Fincham, F. D., & Beach, S. R. H. (1999). Conflict in marriage: Implications for working with couples. Annual Review of Psychology, 50, 47–77. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.50.1.47
Gee, J. P. (2014). An introduction to discourse analysis: Theory and method (4th ed.). Routledge.
Gottman, J. M. (1993). The roles of conflict engagement, escalation, and avoidance in marital interaction: A longitudinal view of five types of couples. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 61(1), 6–15. https://doi.org/10.1037/0022-006X.61.1.6
Gottman, J. M., & Krokoff, L. J. (1989). Marital interaction and satisfaction: A longitudinal view. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 57(1), 47–52. https://doi.org/10.1037/0022-006X.57.1.47
Gottman, J. M., & Levenson, R. W. (1992). Marital processes predictive of later dissolution: Behavior, physiology, and health. Journal of Personality and Social Psychology, 63(2), 221–233. https://doi.org/10.1037/0022-3514.63.2.221
Gottman, J. M., & Levenson, R. W. (2000). The timing of divorce: Predicting when a couple will divorce over a 14-year period. Journal of Marriage and Family, 62(3), 737–745. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.00737.x
Heavey, C. L., Christensen, A., & Malamuth, N. M. (1995). The longitudinal impact of demand and withdrawal during marital conflict. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 63(5), 797–801. https://doi.org/10.1037/0022-006X.63.5.797
Johnson, S. M. (2004). The practice of emotionally focused couple therapy: Creating connection (2nd ed.). Brunner-Routledge.
Johnson, S. M. (2007). The contribution of emotionally focused couples therapy. Journal of Contemporary Psychotherapy, 37, 47–52. https://doi.org/10.1007/s10879-006-9034-9
Karney, B. R., & Bradbury, T. N. (1995). The longitudinal course of marital quality and stability: A review of theory, methods, and research. Psychological Bulletin, 118(1), 3–34. https://doi.org/10.1037/0033-2909.118.1.3
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE.
Papp, L. M., Kouros, C. D., & Cummings, E. M. (2009). Demand-withdraw patterns in marital conflict in the home. Personal Relationships, 16(2), 285–300. https://doi.org/10.1111/j.1475-6811.2009.01223.x
Potter, J., & Wetherell, M. (1987). Discourse and social psychology: Beyond attitudes and behaviour. SAGE.
