تبیین فرایندهای بیننسلی انتقال آسیبهای هیجانی در زوجهای دارای تعارض مزمن: یک مطالعه نظریهپردازی دادهبنیاد
کلمات کلیدی:
انتقال بیننسلی, آسیب هیجانی, تعارض مزمن, زوجها, نظریه دادهبنیاد, دلبستگی ناایمن, تنظیم هیجانچکیده
هدف پژوهش حاضر، تبیین فرایندهای بیننسلی انتقال آسیبهای هیجانی در زوجهای دارای تعارض مزمن و ارائه یک مدل دادهبنیاد از چگونگی بازتولید الگوهای هیجانی آسیبزا در روابط زناشویی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش نظریهپردازی دادهبنیاد انجام شد. مشارکتکنندگان شامل ۲۴ نفر، متشکل از ۱۲ زوج دارای تعارض مزمن ساکن شهر تهران بودند که از طریق نمونهگیری هدفمند و سپس نمونهگیری نظری انتخاب شدند. ملاکهای ورود شامل حداقل سه سال زندگی مشترک، تجربه تعارض زناشویی پایدار در شش ماه گذشته، تمایل به مشارکت در مصاحبه، و توانایی روایت تجربههای خانوادگی و زناشویی بود. دادهها تنها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق گردآوری شد و فرایند نمونهگیری تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. مصاحبهها پس از ضبط و پیادهسازی، با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی و با کمک نرمافزار NVivo تحلیل شدند. تحلیل دادهها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: میراث هیجانی حلنشده در خانواده مبدأ، بازتولید الگوهای دلبستگی ناایمن در رابطه زوجی، انتقال سبکهای ناکارآمد تنظیم هیجان، فعالسازی چرخههای تعارض مزمن، و ناتوانی زوجها در بازسازی معنای رابطه. مقوله مرکزی پژوهش «بازتولید چرخه آسیب هیجانی در بستر رابطه زناشویی» بود. یافتهها نشان دادند که زوجها اغلب بدون آگاهی روشن، الگوهای سکوت، انتقاد، اجتناب، کنترلگری، خشم انفجاری یا کنارهگیری هیجانی را از خانوادههای مبدأ خود وارد رابطه زناشویی کرده و در مواجهه با تنشهای روزمره، همان الگوها را در رابطه فعلی بازآفرینی میکنند. نتایج نشان داد که تعارض مزمن در زوجها صرفاً محصول اختلافات فعلی نیست، بلکه در بسیاری از موارد، امتداد زنجیرهای از آسیبهای هیجانی حلنشده، سبکهای دلبستگی ناایمن و الگوهای تنظیم هیجان آموختهشده در خانواده مبدأ است. بنابراین، مداخلات زوجدرمانی در این گروه باید از تمرکز سطحی بر مهارتهای ارتباطی فراتر رفته و بر شناسایی، پردازش و بازسازی الگوهای بیننسلی آسیب هیجانی متمرکز شوند.
دانلودها
مراجع
Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. N. (1978). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Erlbaum.
Bandura, A. (1977). Social learning theory. Prentice Hall.
Bowen, M. (1978). Family therapy in clinical practice. Jason Aronson.
Bowlby, J. (1982). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment (2nd ed.). Basic Books. Original work published 1969.
Charmaz, K. (2014). Constructing grounded theory (2nd ed.). Sage.
Corbin, J., & Strauss, A. (2015). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (4th ed.). Sage.
Fitzgerald, M., London-Johnson, A., & Gallus, K. L. (2020). Intergenerational transmission of trauma and family systems theory: An empirical investigation. Journal of Family Therapy, 42(3), 406–424. https://doi.org/10.1111/1467-6427.12303
Fonagy, P., Gergely, G., Jurist, E. L., & Target, M. (2002). Affect regulation, mentalization, and the development of the self. Other Press.
Gottman, J. M., & Levenson, R. W. (2000). The timing of divorce: Predicting when a couple will divorce over a 14-year period. Journal of Marriage and Family, 62(3), 737–745. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.00737.x
Gottman, J. M., & Notarius, C. I. (2000). Decade review: Observing marital interaction. Journal of Marriage and Family, 62(4), 927–947. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.00927.x
Johnson, S. M. (2004). The practice of emotionally focused couple therapy: Creating connection (2nd ed.). Brunner-Routledge.
Kerr, M. E., & Bowen, M. (1988). Family evaluation: An approach based on Bowen theory. W. W. Norton.
Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change (2nd ed.). Guilford Press.
Schore, A. N. (2001). The effects of early relational trauma on right brain development, affect regulation, and infant mental health. Infant Mental Health Journal, 22(1–2), 201–269. https://doi.org/10.1002/1097-0355(200101/04)22:1%3C201::AID-IMHJ8%3E3.0.CO;2-9
van IJzendoorn, M. H. (1995). Adult attachment representations, parental responsiveness, and infant attachment: A meta-analysis on the predictive validity of the Adult Attachment Interview. Psychological Bulletin, 117(3), 387–403. https://doi.org/10.1037/0033-2909.117.3.387
