تحلیل کیفی تجربه زوجها از هموابستگی مرضی و پیامدهای آن بر سلامت روان
کلمات کلیدی:
هموابستگی مرضی, سلامت روان, زوجها, تحلیل کیفی, مرزهای فردی, تهرانچکیده
هدف پژوهش حاضر واکاوی تجربه زیسته زوجهای تهرانی از هموابستگی مرضی و تبیین پیامدهای آن بر سلامت روان فردی و رابطهای بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکتکنندگان شامل ۲۲ نفر از زوجهای ساکن تهران بودند که به شیوه نمونهگیری هدفمند و با معیار تجربه آشکار الگوهای هموابستگی، آشفتگی رابطهای و مراجعه یا آمادگی برای گفتوگو درباره مشکلات زناشویی انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته فردی گردآوری شد و فرایند نمونهگیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. مصاحبهها پس از اخذ رضایت آگاهانه ضبط، پیادهسازی و با استفاده از نرمافزار NVivo تحلیل شدند. تحلیل دادهها بر اساس مراحل آشنایی با دادهها، کدگذاری اولیه، تشکیل مضامین، بازبینی، نامگذاری مضامین و تدوین گزارش انجام شد. تحلیل مصاحبهها به شناسایی پنج مقوله اصلی انجامید: «فروپاشی مرزهای فردی و حلشدن خود در دیگری»، «چرخه مراقبت افراطی، کنترل و درماندگی»، «فرسودگی هیجانی و اضطراب رابطهای»، «انزوای اجتماعی و کاهش استقلال روانشناختی» و «وابستگی دوسوگرا، تعارض مزمن و احساس گرفتارشدگی». مشارکتکنندگان هموابستگی را نه صرفاً علاقه شدید، بلکه الگویی فرساینده توصیف کردند که در آن ارزشمندی فرد به رضایت، خلق و رفتار همسر گره میخورد و سلامت روان از طریق اضطراب، نشخوار ذهنی، افسردگی، احساس گناه، کاهش عزتنفس و ناتوانی در تصمیمگیری مستقل آسیب میبیند. یافتهها نشان داد هموابستگی مرضی در روابط زوجی میتواند بهتدریج مرز میان صمیمیت سالم و درهمتنیدگی آسیبزا را مخدوش کند و با ایجاد چرخهای از مراقبت افراطی، کنترل، ترس از رهاشدگی و فرسودگی روانی، سلامت روان هر دو همسر را تهدید نماید. مداخلات زوجدرمانی باید علاوه بر کاهش تعارض آشکار، بر بازسازی مرزهای فردی، تقویت خودتمایزیافتگی، تنظیم هیجان، کاهش رفتارهای نجاتدهنده و آموزش وابستگی متقابل سالم تمرکز کنند.
دانلودها
مراجع
Bacon, I., McKay, E., Reynolds, F., & McIntyre, A. (2020). The lived experience of codependency: An interpretative phenomenological analysis. International Journal of Mental Health and Addiction, 18, 754–771. doi: 10.1007/s11469-018-9983-8
Bacon, I., & Conway, L. (2023). Co-dependency and enmeshment: A fusion of concepts. International Journal of Mental Health and Addiction. doi: 10.1007/s11469-022-00810-4
Bowen, M. (1978). Family therapy in clinical practice. Jason Aronson.
Bowlby, J. (1982). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment (2nd ed.). Basic Books. Original work published 1969
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. doi: 10.1191/1478088706qp063oa
Cullen, J., & Carr, A. (1999). Codependency: An empirical study from a systemic perspective. Contemporary Family Therapy, 21, 505–526. doi: 10.1023/A:1021627205565
Dear, G. E., & Roberts, C. M. (2005). Validation of the Holyoake Codependency Index. The Journal of Psychology, 139(4), 293–313. doi: 10.3200/JRLP.139.4.293-314
Fischer, J. L., Spann, L., & Crawford, D. W. (1991). Measuring codependency. Alcoholism Treatment Quarterly, 8(1), 87–100. doi: 10.1300/J020V08N01_06
Happ, Z., Bodó-Varga, Z., Bandi, S. A., Kiss, E. C., Nagy, L., & Csókási, K. (2023). How codependency affects dyadic coping, relationship perception and life satisfaction. Current Psychology, 42, 15688–15695. doi: 10.1007/s12144-022-02875-9
Hazan, C., & Shaver, P. R. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524. doi: 10.1037/0022-3514.52.3.511
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
Marks, A. D. G., Blore, R. L., Hine, D. W., & Dear, G. E. (2012). Development and validation of a revised measure of codependency. Australian Journal of Psychology, 64(3), 119–127. doi: 10.1111/j.1742-9536.2011.00034.x
Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2007). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change. Guilford Press.
Minuchin, S. (1974). Families and family therapy. Harvard University Press.
Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., & Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet the trustworthiness criteria. International Journal of Qualitative Methods, 16(1), 1–13. doi: 10.1177/1609406917733847
Tong, A., Sainsbury, P., & Craig, J. (2007). Consolidated criteria for reporting qualitative research: A 32-item checklist for interviews and focus groups. International Journal for Quality in Health Care, 19(6), 349–357. doi: 10.1093/intqhc/mzm042
