تحلیل روایت زنان از تجربه ازدواج با مردان دارای سبک دلبستگی اجتنابی
کلمات کلیدی:
دلبستگی اجتنابی, روایتپژوهی, زنان متأهل, صمیمیت زناشویی, کیفیت رابطه, تهرانچکیده
هدف پژوهش حاضر تحلیل روایت زنان از تجربه زیسته ازدواج با مردان دارای سبک دلبستگی اجتنابی و تبیین پیامدهای عاطفی، ارتباطی و هویتی این تجربه در بستر زندگی زناشویی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و به شیوه روایتپژوهی انجام شد. مشارکتکنندگان شامل ۱۸ زن متأهل ساکن شهر تهران بودند که تجربه زندگی زناشویی با همسری دارای نشانههای برجسته سبک دلبستگی اجتنابی را گزارش کردند. نمونهگیری بهصورت هدفمند و سپس گلولهبرفی انجام شد و فرایند مصاحبهها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق گردآوری شد. مدت مصاحبهها بین ۵۵ تا ۹۰ دقیقه بود و همه مصاحبهها پس از اخذ رضایت آگاهانه ضبط، پیادهسازی و کدگذاری شدند. تحلیل دادهها با بهرهگیری از تحلیل روایی و تحلیل مضمون بازتابی انجام گرفت و برای مدیریت، سازماندهی و بازیابی دادهها از نرمافزار NVivo استفاده شد. اعتبارپذیری یافتهها از طریق بازبینی مشارکتکنندگان، درگیری طولانیمدت با دادهها، یادداشتبرداری تأملی، بازبینی همکار پژوهشی و ارائه توصیف غنی از زمینه پژوهش تقویت شد. تحلیل روایتها نشان داد تجربه زنان از ازدواج با مردان دارای سبک دلبستگی اجتنابی در پنج مقوله اصلی سازمان مییابد: «آغاز رابطه با امید به گشودگی عاطفی»، «چرخه تقاضای نزدیکی و عقبنشینی»، «تنهایی در حضور همسر»، «فرسایش خودارزشمندی و بازاندیشی هویت زنانه» و «راهبردهای سازگاری، مرزبندی و بازسازی رابطه». زنان در روایتهای خود از نوعی سردرگمی عاطفی سخن گفتند که در آن همسر از نظر فیزیکی در رابطه حضور داشت، اما در لحظههای نیاز هیجانی، گفتوگوهای صمیمانه، تعارضهای زناشویی و تصمیمهای مشترک، به عقبنشینی، سکوت، عقلانیسازی یا انکار نیازهای عاطفی متوسل میشد. این تجربه بهتدریج موجب احساس طرد، تردید نسبت به جذابیت فردی، کاهش صمیمیت، خستگی هیجانی و تغییر در الگوهای ارتباطی زنان شد. نتایج نشان داد سبک دلبستگی اجتنابی در همسر میتواند نهتنها کیفیت تعاملات زناشویی، بلکه روایت زن از خود، عشق، امنیت عاطفی و معنای ازدواج را تحت تأثیر قرار دهد. مداخلات زوجدرمانی متمرکز بر دلبستگی، آموزش گفتوگوی هیجانی، افزایش پاسخدهی همدلانه و کمک به زنان برای بازسازی مرزهای سالم میتواند در کاهش پیامدهای روانشناختی و ارتباطی این الگو مؤثر باشد.
دانلودها
مراجع
Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. N. (1978). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Lawrence Erlbaum.
Bartholomew, K., & Horowitz, L. M. (1991). Attachment styles among young adults: A test of a four-category model. Journal of Personality and Social Psychology, 61(2), 226–244. https://doi.org/10.1037/0022-3514.61.2.226
Bowlby, J. (1982). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment (2nd ed.). Basic Books. Original work published 1969.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Brennan, K. A., Clark, C. L., & Shaver, P. R. (1998). Self-report measurement of adult attachment: An integrative overview. In J. A. Simpson & W. S. Rholes (Eds.), Attachment theory and close relationships (pp. 46–76). Guilford Press.
Bretaña, I., Alonso-Arbiol, I., & Gómez, J. (2022). Avoidant attachment, withdrawal–aggression conflict pattern, and relationship satisfaction: A dyadic approach. Frontiers in Psychology, 13, 780741. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.780741
Butzer, B., & Campbell, L. (2008). Adult attachment, sexual satisfaction, and relationship satisfaction: A study of married couples. Personal Relationships, 15(1), 141–154. https://doi.org/10.1111/j.1475-6811.2007.00189.x
Candel, O. S., & Turliuc, M. N. (2019). Insecure attachment and relationship satisfaction: A meta-analysis of actor and partner associations. Personality and Individual Differences, 147, 190–199. https://doi.org/10.1016/j.paid.2019.04.037
Clandinin, D. J., & Connelly, F. M. (2000). Narrative inquiry: Experience and story in qualitative research. Jossey-Bass.
Collins, N. L., & Feeney, B. C. (2000). A safe haven: An attachment theory perspective on support seeking and caregiving in intimate relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 78(6), 1053–1073. https://doi.org/10.1037/0022-3514.78.6.1053
Collins, N. L., & Read, S. J. (1990). Adult attachment, working models, and relationship quality in dating couples. Journal of Personality and Social Psychology, 58(4), 644–663. https://doi.org/10.1037/0022-3514.58.4.644
Hazan, C., & Shaver, P. R. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524. https://doi.org/10.1037/0022-3514.52.3.511
Hennink, M., & Kaiser, B. N. (2022). Sample sizes for saturation in qualitative research: A systematic review of empirical tests. Social Science & Medicine, 292, 114523. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2021.114523
Johnson, S. M. (2004). The practice of emotionally focused couple therapy: Creating connection (2nd ed.). Brunner-Routledge.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change (2nd ed.). Guilford Press.
Pietromonaco, P. R., & Barrett, L. F. (2000). The internal working models concept: What do we really know about the self in relation to others? Review of General Psychology, 4(2), 155–175. https://doi.org/10.1037/1089-2680.4.2.155
Reis, H. T., Clark, M. S., & Holmes, J. G. (2004). Perceived partner responsiveness as an organizing construct in the study of intimacy and closeness. In D. Mashek & A. Aron (Eds.), Handbook of closeness and intimacy (pp. 201–225). Lawrence Erlbaum.
