تبیین راهبردهای بازسازی رابطه پس از خشونت روانی در زوجین: یک مطالعه کیفی
کلمات کلیدی:
خشونت روانی, بازسازی رابطه, زوجین, اعتماد زناشویی, مطالعه کیفی, تحلیل تماتیکچکیده
پژوهش حاضر با هدف تبیین راهبردهای بازسازی رابطه پس از تجربه خشونت روانی در زوجین انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل تماتیک انجام شد. مشارکتکنندگان شامل 24 نفر از زوجین ساکن شهر تهران بودند که تجربه خشونت روانی در رابطه زناشویی و تلاش برای بازسازی رابطه را گزارش کرده بودند. نمونهگیری بهصورت هدفمند و با معیارهای ورود مشخص انجام شد و فرایند جذب مشارکتکنندگان تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق گردآوری شد. هر مصاحبه بین 45 تا 75 دقیقه به طول انجامید و پس از کسب رضایت آگاهانه، ضبط، پیادهسازی و برای تحلیل آماده شد. تحلیل دادهها با استفاده از نرمافزار NVivo و بر اساس مراحل تحلیل تماتیک شامل آشنایی با دادهها، کدگذاری اولیه، جستوجوی مضامین، بازبینی مضامین، نامگذاری مضامین و گزارش نهایی انجام شد. برای افزایش اعتبار یافتهها از بازبینی مشارکتکنندگان، بررسی همکار پژوهشی، توصیف غنی زمینه و ثبت مسیر تصمیمگیری تحلیلی استفاده شد. تحلیل مصاحبهها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: بازتعریف ایمنی روانی و توقف چرخه آزار، پذیرش مسئولیت و عبور از انکار، بازسازی گفتوگوی هیجانی و شنیدهشدن، ترمیم اعتماد از طریق ثبات رفتاری و شفافیت، و بازطراحی مرزهای رابطه با اتکا به حمایت تخصصی و اجتماعی. یافتهها نشان دادند که بازسازی رابطه صرفاً با عذرخواهی یا بازگشت ظاهری به زندگی مشترک محقق نمیشود، بلکه نیازمند توقف رفتارهای تحقیرآمیز، پذیرش صریح آسیب، ایجاد قواعد جدید ارتباطی، بازسازی تدریجی اعتماد و استفاده از حمایت درمانی است. نتایج نشان داد بازسازی رابطه پس از خشونت روانی فرایندی تدریجی، مشروط و وابسته به ایمنی است. زوجینی که توانسته بودند الگوهای آزارگرانه را شناسایی و متوقف کنند، مسئولیتپذیری رفتاری نشان دهند و گفتوگوی امن و شفاف ایجاد کنند، امکان بیشتری برای ترمیم رابطه تجربه کردند. این یافتهها میتواند در طراحی مداخلات زوجدرمانی حساس به خشونت روانی مورد استفاده قرار گیرد.
دانلودها
مراجع
Association for Behavioral and Cognitive Therapies. (n.d.). Intimate partner violence. https://www.abct.org/fact-sheets/intimate-partner-violence/
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Centers for Disease Control and Prevention. (2026). About intimate partner violence. https://www.cdc.gov/intimate-partner-violence/about/index.html
Dokkedahl, S. B., Kirubakaran, R., Bech-Hansen, D., Kristensen, T. R., & Elklit, A. (2022). The psychological subtype of intimate partner violence and its effect on mental health: A systematic review with meta-analyses. Systematic Reviews, 11, 163. https://doi.org/10.1186/s13643-022-02025-z
Gottman, J. M. (2011). The science of trust: Emotional attunement for couples. W. W. Norton.
Gottman, J. M., & Gottman, J. S. (2017). The natural principles of love. Journal of Family Theory & Review, 9(1), 7–26. https://doi.org/10.1111/jftr.12182
Herman, J. L. (2015). Trauma and recovery: The aftermath of violence—from domestic abuse to political terror. Basic Books.
Johnson, M. P. (2008). A typology of domestic violence: Intimate terrorism, violent resistance, and situational couple violence. Northeastern University Press.
Johnson, S. M. (2019). Attachment theory in practice: Emotionally focused therapy with individuals, couples, and families. Guilford Press.
Karakurt, G., & Silver, K. E. (2013). Emotional abuse in intimate relationships: The role of gender and age. Violence and Victims, 28(5), 804–821. https://doi.org/10.1891/0886-6708.VV-D-12-00041
Karakurt, G., Whiting, K., van Esch, C., Bolen, S. D., & Calabrese, J. R. (2016). Couples therapy for intimate partner violence: A systematic review and meta-analysis. Journal of Marital and Family Therapy, 42(4), 567–583. https://doi.org/10.1111/jmft.12178
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
Littlechild, B., Scott, R., Taylor, B. J., & Przeperski, J. (2025). Relational interventions for intimate partner violence: A systematic narrative review. Research on Social Work Practice. https://doi.org/10.1177/10497315241287915
Stahl, N. A., & King, J. R. (2020). Expanding approaches for research: Understanding and using trustworthiness in qualitative research. Journal of Developmental Education, 44(1), 26–28.
Tong, A., Sainsbury, P., & Craig, J. (2007). Consolidated criteria for reporting qualitative research: A 32-item checklist for interviews and focus groups. International Journal for Quality in Health Care, 19(6), 349–357. https://doi.org/10.1093/intqhc/mzm042
Vall, B., Seikkula, J., Laitila, A., Holma, J., & Botella, L. (2014). Increasing responsibility, safety, and trust through a dialogical approach: A case study in couple therapy for psychological abusive behavior. Journal of Family Psychotherapy, 25(4), 275–299. https://doi.org/10.1080/08975353.2014.977672
