واکاوی تجربه زیسته زوجهای دارای فاصله سنی زیاد از بازتعریف نقشهای قدرت
کلمات کلیدی:
فاصله سنی زوجین, قدرت زناشویی, تجربه زیسته, پدیدارشناسی, روابط زناشویی, تهرانچکیده
هدف پژوهش حاضر واکاوی تجربه زیسته زوجهای دارای فاصله سنی زیاد از فرایند بازتعریف نقشهای قدرت در زندگی زناشویی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. مشارکتکنندگان شامل 24 نفر، معادل 12 زوج دارای فاصله سنی حداقل 10 سال، ساکن شهر تهران بودند که بهصورت هدفمند و با رعایت معیارهای ورود انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق گردآوری شد و فرایند مصاحبه تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ اشباع اولیه در مصاحبه بیستم حاصل شد و چهار مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت مفهومی انجام گرفت. مدت مصاحبهها بین 45 تا 80 دقیقه بود. همه مصاحبهها با رضایت آگاهانه مشارکتکنندگان ضبط، پیادهسازی و در نرمافزار NVivo تحلیل شد. تحلیل دادهها بر اساس تحلیل مضمون و با تأکید بر استخراج معانی تجربهشده، کدگذاری اولیه، شکلدهی مضامین فرعی و سازماندهی مقولههای اصلی انجام گرفت. برای افزایش اعتبار یافتهها از بازبینی مشارکتکنندگان، درگیری طولانیمدت با دادهها، بازبینی همکار پژوهشی و ثبت مسیر تحلیل استفاده شد. تحلیل دادهها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: «قدرت مبتنی بر سن و تجربه زیسته»، «چانهزنی بر سر تصمیمگیریهای خانوادگی»، «مرزبندی در برابر قضاوت خانواده و جامعه» و «گذار از سلطه پنهان به شراکت مذاکرهشده». یافتهها نشان داد که فاصله سنی زیاد در ابتدای رابطه اغلب بهصورت سرمایه نمادین، تجربه بیشتر، توان اقتصادی یا مرجعیت تصمیمگیری بازنمایی میشود، اما در ادامه زندگی مشترک، زوجها ناچار به بازتعریف این الگوها در قالب گفتوگو، توافق، مرزبندی و بازتوزیع اختیار میشوند. تجربه زیسته زوجهای دارای فاصله سنی زیاد نشان میدهد که فاصله سنی بهخودیخود تعیینکننده کیفیت رابطه نیست، بلکه چگونگی معناگذاری زوجها به سن، قدرت، تجربه، جنسیت، منابع اقتصادی و انتظارات خانوادگی، مسیر رابطه را شکل میدهد. بازتعریف نقشهای قدرت زمانی به سازگاری زناشویی کمک میکند که زوجها از الگوهای سلسلهمراتبی و مراقبتگرانه یکطرفه عبور کرده و به سمت اثرگذاری متقابل، مسئولیتپذیری مشترک و گفتوگوی برابر حرکت کنند.
دانلودها
مراجع
Blood, R. O., Jr., & Wolfe, D. M. (1960). Husbands and wives: The dynamics of married living. Free Press.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Braun, V., & Clarke, V. (2021). Thematic analysis: A practical guide. SAGE.
Collisson, B., & De Leon, L. P. (2020). Perceived inequity predicts prejudice towards age-gap relationships. Current Psychology, 39(6), 2108–2115. https://doi.org/10.1007/s12144-018-9895-6
Colaizzi, P. F. (1978). Psychological research as the phenomenologist views it. In R. S. Valle & M. King (Eds.), Existential-phenomenological alternatives for psychology (pp. 48–71). Oxford University Press.
Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE.
Gray-Little, B., & Burks, N. (1983). Power and satisfaction in marriage: A review and critique. Psychological Bulletin, 93(3), 513–538. https://doi.org/10.1037/0033-2909.93.3.513
Groot, W., & Van Den Brink, H. M. (2002). Age and education differences in marriages and their effects on life satisfaction. Journal of Happiness Studies, 3(2), 153–165. https://doi.org/10.1023/A:1019673927286
Knudson-Martin, C. (2013). Why power matters: Creating a foundation of mutual support in couple relationships. Family Process, 52(1), 5–18. https://doi.org/10.1111/famp.12011
Körner, R., & Schütz, A. (2025). Power balance and relationship quality: An overstated link. Social Psychological and Personality Science, 16(2), 189–199. https://doi.org/10.1177/19485506241234391
Lee, W.-S., & McKinnish, T. (2018). The marital satisfaction of differently aged couples. Journal of Population Economics, 31(2), 337–362. https://doi.org/10.1007/s00148-017-0658-8
Lehmiller, J. J., & Agnew, C. R. (2006). Marginalized relationships: The impact of social disapproval on romantic relationship commitment. Personality and Social Psychology Bulletin, 32(1), 40–51. https://doi.org/10.1177/0146167205278710
Lehmiller, J. J., & Agnew, C. R. (2008). Commitment in age-gap heterosexual romantic relationships: A test of evolutionary and socio-cultural predictions. Psychology of Women Quarterly, 32(1), 74–82. https://doi.org/10.1111/j.1471-6402.2007.00408.x
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE.
Rodman, H. (1972). Marital power and the theory of resources in cultural context. Journal of Comparative Family Studies, 3(1), 50–69.
