مطالعه پدیدارشناختی تجربه شرم جنسی در روابط زناشویی و تأثیر آن بر کیفیت رابطه
کلمات کلیدی:
شرم جنسی, روابط زناشویی, کیفیت رابطه, صمیمیت جنسی, پژوهش پدیدارشناختی, زوجین, تهرانچکیده
هدف پژوهش حاضر تبیین تجربه زیسته شرم جنسی در روابط زناشویی و واکاوی پیامدهای آن بر کیفیت رابطه زوجین بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. مشارکتکنندگان شامل 24 فرد متأهل ساکن شهر تهران بودند که بهصورت هدفمند و بر اساس ملاک تجربه زیسته شرم جنسی در رابطه زناشویی انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق گردآوری شد و فرایند نمونهگیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. مدت هر مصاحبه بین 45 تا 75 دقیقه بود و تمامی مصاحبهها پس از اخذ رضایت آگاهانه ضبط، پیادهسازی و کدگذاری شدند. تحلیل دادهها بر اساس مراحل تحلیل پدیدارشناختی و با کمک نرمافزار NVivo انجام شد. برای افزایش اعتبار یافتهها از بازبینی مشارکتکنندگان، مرور همتایان، درگیری طولانیمدت با دادهها و ثبت یادداشتهای تحلیلی استفاده شد. تحلیل مصاحبهها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: درونیسازی سکوت و شرم نسبت به بدن و میل جنسی؛ خودسانسوری و اجتناب از گفتوگوی جنسی؛ اضطراب عملکرد و گسست هیجانی هنگام صمیمیت؛ بازتولید شرم از طریق واکنشهای همسر؛ و فرسایش کیفیت رابطه از مسیر کاهش اعتماد، صمیمیت و رضایت زناشویی. مشارکتکنندگان شرم جنسی را تجربهای پنهان، مزمن و رابطهمند توصیف کردند که نهتنها بر میل و رضایت جنسی، بلکه بر احساس ارزشمندی، امنیت عاطفی، جرئتمندی جنسی و کیفیت ارتباط روزمره زوجین اثر میگذارد. در برخی موارد، وجود پاسخ همدلانه همسر، گفتوگوی ایمن و آموزش جنسی معتبر به کاهش شدت شرم و بازسازی صمیمیت کمک کرده بود. نتایج نشان داد شرم جنسی در روابط زناشویی صرفاً یک هیجان فردی نیست، بلکه فرایندی بینفردی، فرهنگی و ارتباطی است که در سکوت، ترس از قضاوت، تجربه بدن بهمثابه منبع نقص، و ناتوانی در بیان نیازهای جنسی تثبیت میشود. مداخلات زوجدرمانی و آموزش سلامت جنسی باید بهجای تمرکز صرف بر عملکرد جنسی، به شرم، خودافشایی جنسی، امنیت هیجانی و بازسازی گفتوگوی غیرقضاوتگرانه درباره میل و بدن توجه کنند.
دانلودها
مراجع
Azarnik, M., Farshbaf-Khalili, A., Asghari Jafarabadi, M., & Malakouti, J. (2024). Communication and sexual skills in marital functioning and satisfaction and reduced marital conflicts among Iranian couples: A systematic review. Journal of Education and Health Promotion, 13, 202. doi: 10.4103/jehp.jehp_1182_22
Bahrami, N., Hosseini, M., Griffiths, M. D., & Alimoradi, Z. (2023). Sexual-related determinants of life satisfaction among married women: A cross-sectional study. BMC Women’s Health, 23, 204. doi: 10.1186/s12905-023-02365-5
Byers, E. S. (2005). Relationship satisfaction and sexual satisfaction: A longitudinal study of individuals in long-term relationships. The Journal of Sex Research, 42(2), 113–118. doi: 10.1080/00224490509552264
Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage.
Graziani, C., & Chivers, M. L. (2024). Sexual shame and women’s sexual functioning. Sexes, 5(4), 739–757. doi: 10.3390/sexes5040047
Hamzehgardeshi, Z., Kharaghani, R., Moosazadeh, M., & Alimoradi, Z. (2025). Determinants of sexual self-efficacy among Iranian married women: A path analysis using the WHO framework. Reproductive Health, 22, Article 121. doi: 10.1186/s12978-025-02149-0
Janghorban, R., Latifnejad Roudsari, R., Taghipour, A., Abbasi, M., & Lottes, I. (2015). The shadow of silence on the sexual rights of married Iranian women. BioMed Research International, 2015, 520827. doi: 10.1155/2015/520827
Johnson, S. M. (2019). Attachment theory in practice: Emotionally focused therapy with individuals, couples, and families. Guilford Press.
MacNeil, S., & Byers, E. S. (2009). Role of sexual self-disclosure in the sexual satisfaction of long-term heterosexual couples. The Journal of Sex Research, 46(1), 3–14. doi: 10.1080/00224490802398399
Mallory, A. B. (2022). Dimensions of couples’ sexual communication, relationship satisfaction, and sexual satisfaction: A meta-analysis. Journal of Family Psychology, 36(3), 358–371. doi: 10.1037/fam0000946
McNulty, J. K., Wenner, C. A., & Fisher, T. D. (2016). Longitudinal associations among relationship satisfaction, sexual satisfaction, and frequency of sex in early marriage. Archives of Sexual Behavior, 45(1), 85–97. doi: 10.1007/s10508-014-0444-6
Moustakas, C. (1994). Phenomenological research methods. Sage.
Sævik, K. W., & Konijnenberg, C. (2023). The effects of sexual shame, emotion regulation and gender on sexual desire. Scientific Reports, 13, 3229. doi: 10.1038/s41598-023-31181-y
World Health Organization. (2017). Sexual health and its linkages to reproductive health: An operational approach. World Health Organization.
