تحلیل کیفی تجربه زوجها از حضور والدین مداخلهگر در زندگی زناشویی
کلمات کلیدی:
والدین مداخلهگر, خانواده همسر, مرزبندی زناشویی, صمیمیت زناشویی, تحلیل کیفی, زوجهای تهرانیچکیده
پژوهش حاضر با هدف واکاوی تجربه زیسته زوجهای ساکن تهران از حضور والدین مداخلهگر در زندگی زناشویی و شناسایی پیامدهای آن بر مرزبندی، صمیمیت، تصمیمگیری و کیفیت تعاملات زوجی انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل تماتیک انجام شد. مشارکتکنندگان شامل ۲۴ نفر، یعنی ۱۲ زوج متأهل ساکن شهر تهران، بودند که تجربه مستقیم و تکرارشونده دخالت والدین خود یا والدین همسر را در زندگی زناشویی گزارش کرده بودند. نمونهگیری بهصورت هدفمند و با رعایت تنوع در سن، مدت ازدواج، سطح تحصیلات و نوع دخالت خانوادگی انجام شد و فرایند جذب مشارکتکنندگان تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق گردآوری شدند. هر مصاحبه بین ۵۰ تا ۸۰ دقیقه به طول انجامید و با رضایت آگاهانه مشارکتکنندگان ضبط و سپس واژهبهواژه پیادهسازی شد. تحلیل دادهها بر اساس مراحل تحلیل تماتیک و با کمک نرمافزار NVivo انجام گرفت. برای افزایش اعتمادپذیری یافتهها از بازبینی مشارکتکنندگان، بررسی همتای پژوهشی، یادداشتگذاری تحلیلی و ثبت مسیر تصمیمگیری استفاده شد. تحلیل مصاحبهها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: مرزهای نفوذپذیر و تضعیف زیرمنظومه زوجی، مثلثسازی و انتقال تعارض زوجی به خانوادهها، تضعیف خودمختاری و تصمیمگیری مشترک، فرسایش صمیمیت و امنیت هیجانی، و تلاش برای بازسازی مرزها و استقلال رابطه. مشارکتکنندگان دخالت والدین را در قالب اظهارنظرهای مکرر، کنترل تصمیمهای مالی و فرزندپروری، داوری درباره نقشهای همسری، مقایسه زوج با الگوهای خانوادگی، و ورود مستقیم به تعارضهای زوجی توصیف کردند. پیامدهای اصلی این مداخلات شامل کاهش احساس اتحاد زوجی، افزایش بیاعتمادی، شکلگیری ائتلافهای پنهان، سکوت دفاعی، خشم انباشته، و فاصله عاطفی بود. حضور والدین مداخلهگر زمانی به مسئلهای آسیبزا تبدیل میشود که مرزهای زوجی شفاف نباشد، همسران در برابر فشار خانواده مبدأ موضع مشترک نداشته باشند و وفاداری به خانواده اصلی بر تعهد به رابطه زناشویی غلبه کند. نتایج بر ضرورت آموزش مرزبندی سالم، گفتوگوی زوجی، تمایزیافتگی از خانواده مبدأ و مداخله تخصصی زوجدرمانگران در تعارضهای بیننسلی تأکید دارد.
دانلودها
مراجع
Bowen, M. (1978). Family therapy in clinical practice. Jason Aronson.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Bryant, C. M., Conger, R. D., & Meehan, J. M. (2001). The influence of in-laws on change in marital success. Journal of Marriage and Family, 63(3), 614–626. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2001.00614.x
Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE.
Fingerman, K. L., Gilligan, M., VanderDrift, L., & Pitzer, L. (2012). In-law relationships before and after marriage: Husbands, wives, and their mothers-in-law. Research in Human Development, 9(2), 106–125. https://doi.org/10.1080/15427609.2012.680843
Fiori, K. L., Rauer, A. J., Birditt, K. S., Brown, E., & Orbuch, T. L. (2021). You aren’t as close to my family as you think: Discordant perceptions about in-laws and risk of divorce. Research in Human Development, 17(4), 258–273. https://doi.org/10.1080/15427609.2021.1874792
Gottman, J. M., & Silver, N. (1999). The seven principles for making marriage work. Crown Publishers.
Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903
Holman, T. B., & Busby, D. M. (2011). Family-of-origin, differentiation of self and partner, and adult romantic relationship quality. Journal of Couple & Relationship Therapy, 10(1), 3–19. https://doi.org/10.1080/15332691.2011.539171
Kerr, M. E., & Bowen, M. (1988). Family evaluation: An approach based on Bowen theory. W. W. Norton.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE.
Minuchin, S. (1974). Families and family therapy. Harvard University Press.
Morr Serewicz, M. C., Hosmer, R., Ballard, R. L., & Griffin, R. A. (2008). Disclosure from in-laws and the quality of in-law and marital relationships. Communication Quarterly, 56(4), 427–444. https://doi.org/10.1080/01463370802453642
Polenick, C. A., Zarit, S. H., Birditt, K. S., Bangerter, L. R., Seidel, A. J., & Fingerman, K. L. (2017). Intergenerational support and marital satisfaction: Implications of beliefs about helping aging parents. Journal of Marriage and Family, 79(1), 131–146. https://doi.org/10.1111/jomf.12334
Rittenour, C. E., & Kellas, J. K. (2015). Making sense of hurtful mother-in-law messages: Applying attribution theory to the in-law triad. Communication Quarterly, 63(1), 62–80. https://doi.org/10.1080/01463373.2014.965837
Zahrakar, K., Nouri, F. L., & Mohsenzadeh, F. (2022). Exploring factors affecting conflict between daughter-in-law and mother-in-law: A qualitative study. International Journal of Health Sciences, 6(S7), 6340–6367.
Zohrei, E., Dehghan Manshadi, M., Fallah, M. H., & Vaziri, S. (2025). Designing a model of marital conflict based on conflict with the family of origin and in-laws. Iranian Evolutionary Educational Psychology Journal, 7(4), 1–17.
