بررسی اثربخشی واقعیت درمانی بر کنترل رفتار و تمایزیافتگی زوجین مراجعه کننده به مراکز مشاوره بندرماهشهر

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی واقعیت‌درمانی بر بهبود کنترل رفتار و تمایزیافتگی زوجین مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره بندر ماهشهر انجام شد. این پژوهش نیمه‌آزمایشی با طرح تک‌آزمودنی ABA و اندازه‌گیری‌های مکرر انجام شد. جامعه آماری شامل زوجین مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره و روان‌شناسی بندر ماهشهر از مرداد تا آبان ۱۴۰۴ بود که از میان آنان چهار زوج، معادل هشت نفر، به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. شرکت‌کنندگان در سه مرحله خط پایه، مداخله و پیگیری ارزیابی شدند. مداخله واقعیت‌درمانی بر اساس پروتکل گلاسر و با تمرکز بر نظریه انتخاب، نیازهای اساسی، رفتار کلی، کنترل درونی، مسئولیت‌پذیری، الگوی WDEP و برنامه‌ریزی SMART اجرا شد. داده‌ها با استفاده از خرده‌مقیاس کنترل رفتار ابزار سنجش خانواده مک‌مستر و سیاهه تمایزیافتگی خود گردآوری شدند. تحلیل داده‌ها از طریق تحلیل دیداری درون‌موقعیتی و بین‌موقعیتی، بررسی تغییر طراز و جهت داده‌ها، محاسبه شاخص‌های درصد داده‌های غیرهمپوش و همپوش و تعیین درصد بهبودی انجام شد. در متغیر کنترل رفتار، نمرات هر چهار زوج از مرحله خط پایه به مداخله کاهش یافت و مقدار PND برای همه زوج‌ها ۱۰۰ درصد و POD صفر بود. درصد بهبودی کنترل رفتار در مرحله درمان بین ۲۷ تا ۴۰ درصد و در مرحله پیگیری بین ۴۳ تا ۵۹ درصد گزارش شد. در متغیر تمایزیافتگی، نمرات هر چهار زوج در مرحله مداخله و پیگیری افزایش یافت. مقدار PND از خط پایه به مداخله برای همه زوج‌ها ۱۰۰ درصد بود. درصد بهبودی تمایزیافتگی در مرحله درمان بین ۲۶ تا ۵۹ درصد و در مرحله پیگیری بین ۳۶ تا ۷۱ درصد به دست آمد. جهت تغییرات در هر دو متغیر با اهداف درمانی همسو بود و آثار مداخله در پیگیری حفظ شد. واقعیت‌درمانی با تقویت کنترل درونی، مسئولیت‌پذیری، خودارزیابی، انتخاب رفتارهای سازگارانه و کاهش تلاش برای کنترل همسر، می‌تواند کنترل رفتار و تمایزیافتگی زوجین را بهبود بخشد و به‌عنوان مداخله‌ای کاربردی در مراکز مشاوره خانواده مورد استفاده قرار گیرد.